DE WEG NAAR HET BREVET

Waarom wil ik nou zo nodig in invalide toestand een duikbrevet halen terwijl ik daar lopend nooit mee bezig geweest ben? Het antwoord is eenvoudig. Nooit geweten dat sportduiken zo’n verslavende bezigheid kon  zijn. En om eerlijk te zijn, ik vond vroeger snorkelen zonder perslucht wel zo spannend dat het de lading voor mij dekte. Maar dan komt er een moment dat door een ongeval bijna al mijn praktische mogelijkheden worden weggerukt en dan ontwikkelt er zich ergens een wens en een wil om iets te ondernemen dat het perspectief van het invalide leven sterk verbreedt.

Tijdens de jaarlijks terugkerende internationale wedstrijden voor arm-fietsen in het Vondelpark bood Arjan Bakker mij informatie aan over het sportduiken voor gehandicapten. Arjan is een prototype gezonde sportman en duikinstructeur bij IAHD. De IAHD is een organisatie die als doel heeft het promoten, ontwikkelen en uitvoeren van sportduik-opleiding-programma’s voor lichamelijk en/of visueel gehandicapten. Arjan’s enthousiasme maakte mij nieuwsgierig. Hij had een goed samenwerkingsverband gesloten met Joost Nauta van stichting Bordercross. Die man kende ik. Joost heeft een spierziekten en vergeleken met hem ben ik zo’n beetje Spiderman. Hij kan bij jeuk niet eens op zijn hoofd krabben. Maar ondertussen staat hij wel aan het hoofd van een organisatie. De stichting Bordercross zet zich in voor de gehandicapte reiziger met een verre buitenlandse vakantie bestemming. Grensverleggend als het om beeldvorming voor zowel in- als validen gaat. Het verhogen van de kwaliteit van het leven en een positieve beeldvorming voor en door gehandicapten is voor deze groep een doel op zich.

Het idee leek mij wel leuk maar zag mijzelf nou direct niet in een neopreen duikpak het koude zee water inzakken. Alleen al om mijn veilige rolstoel uit te moeten en dan al die toestanden uit te halen. Nee! Het voorstel bleef haken bij een leuk verhaal voor thuis. Dacht ik. Er waren echter meerdere gehandicapten warm gemaakt. En op een dag belde een van hen mij op met een serieus plan om eens mee te denken. Ik wilden nog steeds best het spel meespelen. Maar de vage randen van het spel werden scherper en een gevoel begon zich bij mij te nestelen.

De eerste meeting was bij mij thuis, de verhalen over prachtige duikplaatsen, alle medewerking van hulpvaardige duikscholen . Ik voelde me meegesleurd in een irreële werkelijkheid. De mogelijke doom werd wreed verbroken toen weer eens duidelijk werd dat reizen met een handicap altijd meer inhoud dan even je tandenborstel en je rugzak pakken en eropuit gaan. Het leven in een rolstoel is vaak duur en bewerkelijk. Mijn verstand nam het zoetjes aan over van de droom en het leven ging weer door. Niet helemaal. De droom had mij te pakken, ik was gegrepen en begon te zoeken naar een tussenoplossing. De reis overslaan maar het duiken aanhouden was de oplossing. Het ideaal alternatief. Weer fout. De droom werd een koorts. Duiken is niet alleen boeiend, het is grens verleggend, nieuw en gewichtloos. Met het predikaat perfecte leerling keerde ik huiswaarts van mijn allereerste perslucht ervaring in het aangepaste zwembad in Diemen. De beelden van het wegzakken in de waterspiegel, het geluid van een ademautomaat en zonder obstakels van A naar B glijden zorgden voor een verliefdheid op de extra’s in het leven. Tegelijk had ik mezelf veroordeelt. De immense mogelijkheden van het ontdekken van een onbekende wereld gepareerd door ons aller aardse ruilmiddel.

Mijn vrouw Jeanine stelde voor om een sponsor te zoeken voor deze ‘eens in het leven’ kans. Was dit niet wat overdreven gesteld? Niet in het minst. Het beoefenen van het duiken door gehandicapten was niet nieuw. Een brevet halen wat zich kan meten met de prestaties van een gezond mens al een beetje. En als dan het hele project nog eens georganiseerd wordt door een stichting geleid door een man die zo ernstig gehandicapt is dat hij niet eens zelf kan eten, tandenpoetsen of haren kammen wordt het een mega prestatie die alleen kan slagen door optimisme, lef en een ijzeren wilskracht.

Deze man had het voor elkaar gekregen om de hele missie te laten vastleggen door SBS en TV Noord-Holland. Na veel moed inspreken wat blinde hoop en een vaste overtuiging van een goed product werd het mogelijk voldoende sponsors te vinden voor zowel mijzelf als mijn broer. Ik heb zonder functionele handen en verlamd vanaf mijn schouders hulp nodig bij veel alle daagse dingen. Ik kan zonder hulp bv. niet in bed of naar een toilet komen. Wat eerst een tantulus kwelling leek kreeg nu een vorm die meerdere doelen kon behartigen. Een schijnbaar onmogelijk doel verwezenlijken en tegelijk aan de buitenwereld tonen dat iets afschuwelijks als levenslang rolstoel gebonden raken niet het einde hoeft te betekenen van een kwaliteits bestaan.

Op 28 april, twee dagen na mijn verjaardag ben ik om 3.45 uur opgestaan. Dit zou een lange dag worden voorafgegaan door een slapeloze nacht. Nog nooit eerder ben ik zonder mijn vrouw op reis gegaan. En als ik maar niets belangrijks ben vergeten. De directe vlucht naar Curaçao gaat met het licht van de zon mee. Ik kom dus na een vlucht van 11 en een half uur ‘s middags aan. Het warme middag zonnetje sloeg me direct om de keel. Onmiddellijk kreeg ik last van een probleem wat veel hoge dwarslaesie patiënten (kwetsuur aan het ruggenmerg ter hoogte van de nek. In dit geval door een duikongeval) hebben. Het uitvallen van de lichaamstemperatuur controle. Zonder te zweten krijg ik koorts in de hitte en onderkoeling bij stevige koude. Eigenlijk lijk ik op een reptiel zonder schubben. Een hulpvaardige carrier die mijn broer Pieter direct hielp bij het uitchecken en het vinden van de juiste route naar de bagage band liet in niet mis te verstane bewoordingen weten dat een eerbaar man als hij natuurlijk ook zijn brood moest verdienen en nooit meer tip aannam dan strikt noodzakelijk. Als door een wesp gestoken reageerde hij toen Pieter hem openlijk zijn fooi aanreikte. Nerveus gebaarde hij de verdienste discreet op te rollen en vervolgens via een handdruk de transactie te voltooien. Wij weer wat geleerd.

Curaçao wordt geregeerd met Nederlandse wetten. Tijdens een rit over het eiland wordt direct duidelijk dat dat net zo onmogelijk is als de kat leren blaffen. Ik zie zee, strand, pastel kleurige huizen, niemand die scheldend toetert als we langzamer rijden dan het meisje op haar autopet en dat alles overgoten met de zwoele likeur van de altijd schijnende zon.

Het Plaza Hotel van Van der Valk is al meer dan 80 jaar oud en gebouwd op de resten van de burcht die gediend heeft om Willemstad ten tijde van aanvallen vanuit zee te kunnen verdedigen. Het ademt een, net als het eiland, tropische sfeer uit en zit vol met gezellige hoekjes waar je je lekker kunt terugtrekken. Er is een voor rolstoel gebruik aangepaste kamer die twee maal zo groot is als de standaard en een tweede is in aanbouw.

We kwamen om te duiken dus het leek Arjan een goed idee om de eerst volgende dag om 11 uur eens fris met de eerste buiten doop te starten. Maar toen ik ‘s morgens om zes uur gebroken wakker werd was er geen gen in mijn lichaam berijdt om dat plan te volgen. Gelukkig was ik niet de enige. Woensdag 1 mei zou ik als een echte Coustau deelgenoot worden van het leven in een gewichtloze dimensie welke qua oppervlakte groter is dan de vaste kluit die we met z’n allen aan staan te stampen. Ik zou me uitgelaten moeten voelen en nauwelijks mijn beurt kunnen afwachten. Maar niets was minder waar. Ik was nerveus en onzeker geworden. Plotseling voelde mijn onwankelbare zekerheden vertwijfeld. Er kon eigenlijk heel veel verkeerd gaan en je kunt niets zeggen onder water. Tijdens de oefeningen in Nederland heb ik eenmaal echt zonder lucht gezeten terwijl mijn twee buddy’s dachten dat het ook hier weer om een oefening ging.

Als dat nog eens zou gebeuren maar nu 18 meter diep en als, als. Het ging nu om het echie. Zonder een grap te maken en als het lam ter slachtbank hebben we mijn duikpak aangetrokken. Wat overigens net zo makkelijk gaat als een condoom over een slappe penis. Met een star gelaat rijd ik samen met Pieter naar de plek waar het straks gaat beginnen. Arjan legt me uit dat de te water lating eenvoudig gaat. Hij tilt mij op zoals Tarzan Jane en samen springen we het water in. Dat viel 100% mee. Door het neopreen duikpak bleef ik drijven en konden de instructeurs eenvoudig alle uitrusting om mij heen hangen. Na wat gestoei met loden gewichten, het uitloden, zal ik voor het eerst zeewater en dieren zien en tegelijkertijd lucht ademen. Mijn angst en onzekerheden waren op slag verdwenen. Prachtig blauwe en groene en blauwgroene vissen leefden hun leven en verdedigden hun territorium. Hoe vluchtig ook, ik voelde me deelgenoot maar tegelijk een indringer die op het verkeerde moment even langs kwam. De gewichtloosheid en, ondanks mijn beperkte arm functie, toch mogelijke wendbaarheid gaven mij voor een kort moment het gevoel helemaal gezond te zijn en geen handicap te hebben.

Na het ongeluk in 1989 heeft dit gevoel zich nog nooit eerder voorgedaan. In mijn dagelijks leven moet ik op straat mijn parcours altijd zorgvuldig van te voor plannen. Bij welke stoeprand kan ik er af zonder verkeerd te vallen, waar liggen de kuilen en bulten. Nu op dit moment kan ik barricadeloos van A naar B zonder een obstakel te moeten omzeilen. Of het moet dat prachtige wrak zijn wat daar in de verte opdoemt. Bijna ademloos sla ik de bewegingen van de kleine anemoontjes gade die in hun holletjes ploppen zo gauw mijn hand in de buurt komt. Een koffervis is net zo nieuwsgierig als ik en komt binnen handbereik. Een buitenkans voor zo’n ‘close encounter’ hij ziet mijn dwarrelende duim aan voor iets eetbaars. Gelukkig voor mij heeft dit beest geen tanden. Met een murene kun je deze grappen beter niet uithalen. Het is dat het inhouden van je adem steng verboden is tijdens het duiken met perslucht. Spreekwoordelijk doe ik het soms toch even.

Mijn buddy Arjan Bakker wenkt mij om de oefeningen door te nemen die de veiligheid onder water moeten garanderen. Als eerste moet ik in staat zijn onder water mijn duikbril af en op te zetten en vervolgens uitademend door mijn neus het masker leeg te blazen. Dat is een fluitje van een cent. Hoewel er een natuurlijke drang ontstaat om je adem in te houden zo gauw je ogen contact met het water maken. Daarna moet ik met een snijdende handbeweging langs mijn keel duidelijk maken dat ik bijna geen lucht meer in mijn fles heb. Geen nood, een van de vijf mogelijkheden van handelen is het “buddybreathen”. Na het sein biedt Arjan mij zijn mondstuk aan. En om de beurt ademen we de lucht uit zijn fles tot we rustig stijgend aan de oppervlakte komen. Een technisch lastige maar erg leuke oefening is het uittrimmen.

Met het gewicht dat een sportduiker bij zich draagt versus de lucht die in het trimjack kan worden gepompt is het mogelijk om precies op een hoogte te blijven drijven. Lastig, omdat het effect van een klein beetje lucht in het jack pas na een aantal seconden resulteert in een lichte stijging. Maar die kunst eenmaal onder de knie ben je in staat zijn om bewegingloos een barracuda gade te slaan zonder weg te drijf/zinken.

Eenmaal boven ben ik zo overrompelt van de wereld waarin ik mij heb mogen mengen dat er even woorden te kort schieten. Mijn eerste duik in open water zit erop en de onder water wereld heeft me verlijdt als een geheimzinnig lonkende sirene.

De daarop volgende duiken waren verspreidt over een aantal van de vele mooie baaien op het eiland. Curaçao is zeer geschikt als duik locatie. Het is er warm, mooi, een veelal Nederlands sprekende bevolking en het water is er in het voorseizoen al 28 graden en zeer helder. Dat was voor Joost Nauta ook de hoofd reden om dit eiland uit te zoeken en het te voorzien van faciliteiten. Buiten een voor rolstoelgebruik aangepaste kamer voorziet de stichting ook in de ADL (algemeen dagelijkse levensbehoeften) en het rolstoeltaxi vervoer voor mensen met een behoorlijke ernstige handicap als bv. een hoge dwarslaesie.

Deze missie hield meer in dan alleen het smullen van die exotische onder water wereld. Er moest ook iets gepresteerd worden. De opzet van deze expeditie was aan te tonen dat een zware handicap geen belemmering hoeft te zijn om een volwaardig duikbrevethouder te kunnen worden. Daar hoort een praktijk en een theorie examen bij. Maar eenmaal met dat papiertje in de hand heb je een licentie om duikflessen te huren, lucht te tanken en duiken vanaf een boot te gaan maken. Het kost wat moeite maar dan heb je ook wat.

 ‘Bordercross’ heeft samen met IAHD en de mensen van de Curaçaose duikschool ‘Ocean Encounters’ mogelijk gemaakt om voor Gerhard Sih en Joost Hartog, beide een hoge dwarslaesie, en voor Joost Nauta dit brevet te behalen.

                                                                Met dank aan Dagblad de Telegraaf, Emile Ratelband en Ricoh Nederland.        

Meer foto's